Cách đây tám năm, Trung tâm Văn hoá Việt Nam được thành lập từ những bước đi rất khiêm tốn, nhưng mang theo một ước mơ lớn: để văn hoá trở thành nơi nương tựa của niềm tự hào, của ký ức, của sự truyền trao và của tình gắn bó cộng đồng.
Hôm nay, hơn bao giờ hết, khi cộng đồng chúng ta vẫn còn mang trong mình những khác biệt và tổn thương bắt nguồn từ những hành trình di dân khác nhau, văn hoá và giáo dục trở thành những không gian cần thiết để chúng ta lắng nghe nhau, tôn trọng nhau và cùng tìm lại tiếng nói chung.
Chính trong tinh thần ấy mà những nỗ lực bền bỉ của Trung tâm Văn hoá Việt Nam cùng các đối tác trong năm 2025 đã mang một ý nghĩa sâu sắc.
Năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng: tròn 50 năm ngày chiến tranh Việt Nam kết thúc, và cũng là 50 năm kể từ khi những người tỵ nạn Việt Nam đầu tiên đặt chân đến Canada. Từ đó, trong những năm tiếp theo, hàng chục ngàn người từ khắp Đông Nam Á đã tìm đến nơi đây để bắt đầu lại cuộc sống.
Năm mươi năm trôi qua, những tiếng nói đó, những câu chuyện đó, và những ước mơ chưa bao giờ tắt vẫn tiếp tục vang vọng, góp phần làm nên diện mạo xã hội, văn hoá và con người của mảnh đất này.
Với chủ đề Dư âm, Tuần lễ Văn hoá Việt Nam đã cùng nhau tưởng nhớ dấu mốc quan trọng qua nhiều hình thức: buổi đàm thoại về hành trình di dân, cuộc gặp gỡ văn học để nói về những gì chiến tranh để lại trong lòng người, một đêm nhạc gợi nhớ Sài Gòn của thập niên 1960–1970, và một đêm thơ nơi Aurélie Thuy và Jonathan Nguyen chia sẻ hành trình trở về cội nguồn, ký ức gia đình và những tiếng vọng của lịch sử.
Dấu mốc này cũng là lúc để chúng ta dừng lại, nhìn quanh và tự hỏi: chúng ta đã thật sự có một chốn để gọi là nhà hay chưa?
Một nơi để đặt xuống những chiếc vali đã mang theo suốt bao năm.
Một nơi để đón tiếp gia đình, bạn bè, hàng xóm, và để ở lại.
Chúng tôi mong muốn, từ đó, từng bước ghi dấu sự bén rễ của cộng đồng Việt tại Montréal trong dòng chảy của sự công nhận và đối thoại mà Thành phố đã vun đắp cùng các cộng đồng khác. Trước chúng ta, đã có những cộng đồng đến trước, được trao một chốn để an cư, để gìn giữ văn hoá, để truyền lại cho con cháu.
Nhân dịp 50 năm hiện diện trên mảnh đất này, chúng tôi hy vọng cộng đồng Việt Nam cũng có thể viết tiếp trang lịch sử đó cho mình.
Ngôi nhà của Trung tâm được hình dung như một không gian sống, nơi gặp gỡ, học hỏi, sáng tạo và truyền trao. Nơi đây sẽ có một thư viện, để gìn giữ một bộ sưu tập sách quý mà Trung tâm đã được trao tặng cách đây năm năm từ bà Trần Nguyệt Châu và gia đình.
Gồm khoảng 800 đầu sách cổ và hiếm, viết về lịch sử Việt Nam, nghệ thuật truyền thống, thơ ca và văn chương, bộ sưu tập này là một kho tàng tri thức sâu dày, dấu tích của một nền văn hoá, một nền văn minh đã được bồi đắp qua hàng ngàn năm. Nếu không được gìn giữ và chăm sóc đúng mức, đó sẽ là một mất mát lớn cho ký ức chung của chúng ta.
Bộ sưu tập ấy được lưu truyền trong gia đình bà Trần Nguyệt Châu, từ những thế hệ đi trước bên phía nội, trong đó có ông Trần Kim Phượng, từng là Đại sứ tại Hoa Kỳ và là đại diện cho Việt Nam Cộng hòa trong các cuộc đàm phán dẫn đến Hiệp định Hòa bình Paris năm 1973.
Bên phía ngoại, gia đình bà cũng gắn liền với truyền thống văn chương, trí thức lâu đời, qua hai nhà thơ Dương Khuê và Dương Lâm vào cuối thời triều Nguyễn.
Tôn trọng di sản, nhưng không dừng lại ở quá khứ, Tuần lễ Văn hoá Việt Nam lần thứ tám sắp tới sẽ mang một hơi thở mới, mở ra, đổi mới, và mời gọi nhiều người hơn cùng tham gia.
Chúng tôi sẵn sàng bước vào chặng đường này.
Cũng trong năm 2026, Trung tâm Văn hoá Việt Nam sẽ khởi đầu một dự án mới nhân dịp Tết, song song với Tuần lễ Văn hoá. Ở đó, văn hoá không chỉ được trình diễn, mà được sống cùng, được làm cùng, qua những hoạt động sáng tạo tập thể.
Trong bốn tuần sinh hoạt và hai ngày lễ hội tại quận Côte-des-Neiges và Saint-Michel, người tham gia sẽ cùng khám phá Tết qua những trải nghiệm gần gũi, thực hành và chia sẻ. Từ đó, chúng tôi hy vọng dự án này sẽ lan toả khắp thành phố.
Song song đó, Trung tâm Hỗ trợ Cộng đồng Việt Nam sẽ triển khai một dự án hướng tới những bạn trẻ, những người đang lớn lên giữa nhiều thế giới, để nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm xã hội, khả năng lãnh đạo và niềm tin vào cộng đồng.
Bởi vì truyền trao không chỉ là giữ gìn những gì đã qua,
mà còn là tin tưởng vào những người sẽ tiếp tục viết nên ngày mai.
Nguyễn Kim Phượng
Người sáng lập – Chủ tịch